วิทยาศาสตร์ ม.3: ไฟฟ้าและสิ่งแวดล้อม

1.1 สามปริมาณไฟฟ้าที่ต้องรู้จัก

กระแส (I หน่วยแอมแปร์): อัตราไหลของประจุ ความต่างศักย์ (V หน่วยโวลต์): แรงดันผลักประจุ ความต้านทาน (R หน่วยโอห์ม): สิ่งขัดขวางการไหล จำคู่หน่วยให้แม่นเพราะข้อสอบสลับหลอก

ตัวอย่าง: ถ่าน 1.5V ดันกระแสผ่านหลอดไฟ สายไฟต้านน้อย ส่วนไส้หลอดต้านมากจนร้อนสว่าง

1.2 กฎของโอห์ม V = IR

สำหรับตัวนำที่อุณหภูมิคงที่ กระแสแปรตรงกับความต่างศักย์และแปรผกผันกับความต้านทาน อยากรู้ตัวไหนก็ย้ายสมการ: I = V/R, R = V/I

📐 V = I × R (โวลต์ = แอมแปร์ × โอห์ม)

ตัวอย่าง: หลอดไฟต่อกับถ่าน 6V วัดกระแสได้ 2A แสดงว่าหลอดมีความต้านทาน R = 6/2 = 3 โอห์ม

⚠️ ระวัง: เช็กหน่วยก่อนคำนวณทุกครั้ง: กระแสมักให้มาเป็นมิลลิแอมแปร์ (mA) ต้องหาร 1000 เป็นแอมแปร์ก่อน

1.3 อนุกรม vs ขนาน

อนุกรม: กระแสเท่ากันทุกจุด โวลต์แบ่งกัน ถ้าตัวหนึ่งขาดวงจรเปิดทั้งสาย ขนาน: โวลต์เท่ากันทุกสาขา กระแสรวมเท่าผลบวกกระแสแต่ละสาขา ตัวหนึ่งขาดตัวอื่นยังติด

ตัวอย่าง: ไฟบ้านต่อแบบขนาน — ปิดไฟห้องนอนแล้วตู้เย็นยังทำงาน ถ้าบ้านต่ออนุกรมคงดับทั้งหลัง

2.1 ใครกินใคร: ผู้ผลิต ผู้บริโภค ผู้ย่อยสลาย

ผู้ผลิต (พืช) สร้างอาหารเองด้วยแสง ผู้บริโภคกินสิ่งมีชีวิตอื่น (อันดับ 1 กินพืช อันดับ 2 กินสัตว์) ผู้ย่อยสลาย (เห็ดรา/แบคทีเรีย) ย่อยซากคืนสารอาหารสู่ดิน

ตัวอย่าง: ข้าว → ตั๊กแตน → กบ → งู → เหยี่ยว คือห่วงโซ่อาหาร 1 เส้น หลายเส้นรวมกันเป็นสายใยอาหาร

2.2 พีระมิดพลังงาน: เหลือแค่ ~10%

พลังงานที่ถ่ายทอดขึ้นแต่ละลำดับชั้นเหลือประมาณ 10% เท่านั้น ที่เหลือสูญเสียเป็นความร้อนและการดำรงชีวิต นี่คือเหตุผลที่ผู้ล่าลำดับสูงมีจำนวนน้อย

ตัวอย่าง: พืชสะสมพลังงาน 10,000 หน่วย → กระต่ายได้ ~1,000 → สุนัขจิ้งจอกได้ ~100

⚠️ ระวัง: 10% คือพลังงาน ไม่ใช่จำนวนตัว — ข้อสอบชอบถามว่าทำไมยอดพีระมิดแคบ

2.3 มนุษย์กับสิ่งแวดล้อม

ปัญหาใหญ่: ขยะ/มลพิษทางน้ำ-อากาศ ก๊าซเรือนกระจกทำให้โลกร้อน ทรัพยากรหมดเพราะใช้เกิน ทางแก้เริ่มจากลดใช้ แยกขยะ ใช้พลังงานสะอาด และอนุรักษ์ป่าต้นน้ำ